Φρανς Μπόας,1858-1942 (Franz Boas)

Υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι, που ξεχωρίζουν όχι μόνο για την ευφυία τους και την προσφορά τους στις επιστήμες, αλλά ακριβώς επειδή συνδυάζουν αυτές τις αρετές με μια διορατικότητα, ένα ήθος και μια πνευματική ευρύτητα, που τους καθιστά πρωτοπόρους. Ο Franz Boas είναι ένας από αυτούς, καθώς οι αντιλήψεις του και οι έρευνές του, θα μπορούσαν να θεωρηθούν επαναστατικές ακόμα και σήμερα, πόσο μάλλον στην εποχή του.

Ο Franz Boas γεννήθηκε στις 9 Ιουλίου του 1858 στην Γερμανία. Ανήκε σε εβραϊκή οικογένεια, γεγονός που τον ανάγκασε να εγκαταλείψει τη γενέτειρα του σε νεαρή ηλικία, εφόσον οι Εβραίοι ήταν εκείνη την εποχή υπό καθεστώς διωγμού στην Γερμανία και γενικά στην Ευρώπη.

Σε ηλικία 29 ετών (το 1887) μετανάστευσε στις ΗΠΑ, αφού προηγουμένως είχε διαπρέψει σε τρία Γερμανικά πανεπιστήμια ως φοιτητής φυσικής και είχε ξεκινήσει μια σύντομη καριέρα στο πανεπιστήμιο του Βερολίνου, την οποία και διέκοψε, όταν επεβλήθη ένας νέος νόμος που εξανάγκαζε το προσωπικό του πανεπιστημίου να κάνει μια δήλωση σχετική με τις θρησκευτικές πεποιθήσεις.
Στην Νέα Υόρκη πλέον, θα εργαστεί αρχικά ως συντάκτης στο περιοδικό Science Magazine. Αργότερα θα καταλάβει διάφορες θέσεις σε πανεπιστήμια, επικεντρώνοντας πλέον το έργο του στην ανθρωπολογία.

Ο Boas έγινε ο παγκοσμίως σημαντικότερος ανθρωπολόγος. Έχει ειπωθεί ότι η εργασία του "άλλαξε την κατανόηση της ανθρώπινης φύσης με την εξάλειψη του προντετερμινισμού του ενστίκτου και της κληρονομικότητας και κατέστησε τα πολιτιστικά ιδρύματα ανθρώπινα, υποκείμενα στον ανθρώπινο έλεγχο, για ανθρωπιστικούς σκοπούς."

Υποστήριζε ότι ήταν απαραίτητο να μελετηθούν: η εθνολογία, η γλωσσολογία, η φυσική ανθρωπολογία και η αρχαιολογία προτού να γίνουν γενικεύσεις για οποιοδήποτε πολιτισμό ή συγκρίσεις μεταξύ πολιτισμών.

Ήταν λοιπόν φυσικό επόμενο, να ασχοληθεί πολύπλευρα με τις ανθρωπολογικές επιστήμες. Το πέρασμά του από κάθε τομέα, άφησε σημάδια ανεξίτηλα και το όνομα του είναι που σφραγίζει τις πιο καινοτόμες ιδέες της εποχής του, αλλά και ως σήμερα αποτελεί σημαντικό υπόβαθρο για οποιαδήποτε έρευνα, ή συζήτηση σε αυτές τις επιστήμες.

ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ

Ακαδημαϊκή Ανθρωπολογία: Κατά τη διάρκεια της εργασίας του στο πανεπιστήμιο της Κολούμπια, συνέστησε το τμήμα ανθρωπολογίας, συγκεντρώνοντας τους καθηγητές ανθρωπολογίας από τους διάφορους τομείς σε έναν ξεχωριστό και έφτιαξε το πρώτο διδακτορικό πρόγραμμα ανθρωπολογίας στην Αμερική.

Έθεσε δύο βασικά ερωτήματα-προκλήσεις για την επιστήμη της ανθρωπολογίας:

Γιατί είναι οι φυλές και τα έθνη του κόσμου διαφορετικά, και πως προέκυψαν αυτές οι διαφορές;

Έτσι ερμήνευσε τον σκοπό της ανθρωπολογικής έρευνας, ως εξής:

«Δεν συζητάμε τα ανατομικά, φυσιολογικά, και διανοητικά χαρακτηριστικά του ατόμου ως άτομο, αλλά ενδιαφερόμαστε για την ποικιλομορφία αυτών των γνωρισμάτων στις ομάδες ατόμων που βρίσκονται σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές και σε διαφορετικές κοινωνικές τάξεις. Είναι στόχος μας να ερευνήσουμε τις αιτίες που έχουν επιφέρει τη συγκεκριμένη διαφοροποίηση, και να ερευνήσουμε την ακολουθία γεγονότων που έχουν οδηγήσει στην καθιέρωση των πολυσχιδών μορφών ανθρώπινης ζωής….»

Φυσική Ανθρωπολογία: Έκανε μετρήσεις και συγκριτική έρευνα σε παιδιά που ζούσαν στην Ευρώπη και παιδιά ευρωπαίων γονιών που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στις ΗΠΑ. Με βάση τα αποτελέσματα, απέδειξε ότι τα φυλετικά χαρακτηριστικά, διαφοροποιούνται, αντιθέτως με την ως τότε αντίληψη περί σταθερότητας, κληρονομικότητας και προκαθορισμένων φυλετικών χαρακτηριστικών. Οι παράγοντες που επηρεάζουν και διαφοροποιούν τα φυλετικά χαρακτηριστικά, δεν είναι εξ’ ολοκλήρου γνωστοί, αλλά το φυσικό περιβάλλον και η διατροφή σίγουρα παίζουν ρόλο. Καταρρίπτοντας τον μύθο της φυλετικής καθαρότητας, δεν άφηνε πολλά περιθώρια σε όσους προσπαθούσαν στην εποχή του και προσπαθούν ακόμα και σήμερα να στηρίξουν ρατσιστικές ιδέες σε «επιστημονικές» θεωρίες περί φυλετικής ανωτερότητας.

Γλωσσολογία: Ασχολήθηκε με την περιγραφική γλωσσολογία και έκανε έρευνες σε γλώσσες ιθαγενών. Απέδειξε ότι η γλωσσική ανωτερότητα των Ευρωπαίων ήταν άλλος ένας ρατσιστικός μύθος, καταδεικνύοντας τα λάθη και τις παρερμηνείες των δυτικών ερευνητών, που οφείλονταν στον υποκειμενισμό, αλλά και την άγνοιά τους. Θεωρούσε ότι για να μελετηθεί σωστά μια γλώσσα ιθαγενών, θα έπρεπε οι γλωσσολόγοι να έχουν στενή συνεργασία με μορφωμένους ιθαγενείς, που να γνωρίζουν γραφή και ανάγνωση, επειδή είναι οι μόνοι που μπορούν να αντιληφθούν και να περιγράψουν σωστά τις γλώσσες τους, καθώς το φωνητικό και φωνολογικό τους σύστημα είναι εντελώς διαφορετικό από αυτό των ινδοευρωπαϊκών, και κανένα λευκό αυτί δεν ήταν, ούτε είναι σε θέση να το αντιληφθεί.

Πολιτισμική Ανθρωπολογία: Μελέτησε με αγάπη και ανοιχτό πνεύμα διάφορους πολιτισμούς και προσπάθησε να αλλάξει τις ρατσιστικές αντιλήψεις των συγχρόνων του. Πίστευε στον εμπειρισμό ως μέθοδο. Έδωσε το παράδειγμα στην επιστημονική κοινότητα, συμβιώνοντας με τους ανθρώπους που μελετούσε στο δικό τους περιβάλλον, ώστε να συλλέξει όσο το δυνατόν γνησιότερα στοιχεία.

Ο ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΑΣ ΩΣ ΠΟΛΙΤΗΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

Ο Boas ήταν ένα ξεκάθαρο παράδειγμα ιδεαλιστή. Πίστευε στην ισότητα των ανθρώπων ανεξαρτήτως φυλής, φύλου, θρησκείας, τάξης κ.λπ. και στην ουσιαστική αξία κάθε πολιτισμού. Υποστήριξε θερμά το κίνημα των αφροαμερικανών και κατέκρινε απροκάλυπτα τα εγκλήματα της φασιστικής Ευρώπης, αλλά και τον επεκτατισμό της Αμερικής. Είναι εντυπωσιακό το άρθρο του στους Times της Ν.Υ., με τίτλο: «Γιατί οι Γερμανο-Αμερικανοί κατηγορούν την Αμερική» στο οποίο κατηγορεί την Αμερική για μονόπλευρο Αμερικανισμό και στηρίζει το δικαίωμα κάθε κράτους να λύνει μόνο του τα προβλήματά του, με το δικό του τρόπο, αντί να σκύβει το κεφάλι στις «ευεργεσίες του δικού μας καθεστώτος».

Επίσης, τάχθηκε υπέρ μιας ανεξάρτητης επιστήμης και επιτέθηκε στους Επιστήμονες που έθεταν τον εαυτό τους και την επιστήμη τους στην υπηρεσία κρατικών συμφερόντων.


ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

1. http://www.mnsu.edu
2. http://chnm.gmu.edu/courses/magic/plot/boas.html
3. http://en.wikipedia.org/wiki/Franz_Boas
4. http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/USAboas.htm
5. http://c250.columbia.edu/c250_celebrates/
6. http://www.answers.com/topic/franz-boas