Sir William Herschel, 1738  1822

Ο Friedrich Wilhelm Herschel, o οποίος έμεινε γνωστός ως Sir William Herschel, υπήρξε μεγάλος πρωτοπόρος στη μελέτη των πλανητών, που το ευρύ κοινό ονομάζει «αστέρες». Γεννημένος στο Hanover της Γερμανίας και γιος μουσικού, έγινε από νεαρή ηλικία ένας επιδέξιος εκτελεστής αρκετών μουσικών οργάνων. Κάποια στιγμή κατατάχθηκε στο στρατό είτε υποχρεωτικά είτε εθελοντικά αλλά ανακάλυψε σύντομα ότι λόγω της ευαίσθητης υγείας του, δεν μπορούσε να ακολουθήσει καριέρα στρατιωτικού. Με τη βοήθεια του πατέρα του, έφυγε από τη Γερμανία και ταξίδεψε στην Αγγλία το 1757 όπου εργάστηκε σαν μουσικός ενορχηστρωτής και δάσκαλος μουσικής, ενώ στον ελεύθερο χρόνο του μελετούσε μαθηματικά και αστρονομία. Αργότερα, το παράδειγμα του ακολούθησαν τόσο ο αδερφός του, Alexander, όσο και η αδερφή του, Caroline.

Ξεκινώντας την καριέρα του, προσελήφθη σαν στρατιωτικός διευθυντής ορχήστρας και στη συνέχεια σαν μουσικός διδάσκαλος στο Bath της Αγγλίας. Παρά το γεγονός όμως ότι είχε μεγάλη επιτυχία σαν μουσικός και είχε συνθέσει και παρουσιάσει πολλά κονσέρτα μουσικής, πολύ σύντομα ανέπτυξε πολύ έντονο ενδιαφέρον για την αστρονομία που έγινε η πρώτη του αγάπη. Νοίκιασε ένα μικρό κατοπτρικό τηλεσκόπιο, το οποίο όμως αποτέλεσε απλά το κίνητρο για να αποκτήσει το δικό του μεγαλύτερο τηλεσκόπιο. Επειδή όμως η οικονομική του κατάσταση δεν το επέτρεπε, επιχείρησε να το κατασκευάσει με τη βοήθεια των αδερφών του. Κατασκεύασε τελικά το μεγαλύτερό του τηλεσκόπιο, ένα ανακλαστήρα 48 ιντσών με τη χορηγία του Βασιλιά Γεωργίου ΙΙΙ. Αργότερα κατασκεύασε ένα άλλο ανακλαστικό τηλεσκόπιο 20 ποδιών, το οποίο χρησιμοποίησε για το μεγαλύτερο μέρος των παρατηρήσεων του.

Εξαιτίας της μεθοδικής φύσης του χαρακτήρα του και του εξαιρετικού ζήλου που επιδείκνυε στις αναζητήσεις του, το όνομα του William Herschel παρέμεινε στη ιστορία σαν το όνομα ενός από τους πιο αξιοσημείωτους παρατηρητές στην ιστορία της Αστρονομίας. Η συστηματική εξερεύνηση του ουρανού και η καταγραφή των παρατηρήσεων του ήταν ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματά του, ενώ σε αυτά μπορούν να συμπεριληφθούν η διαπίστωση της κίνησης του ηλιακού συστήματος μέσα στο διάστημα και η απόδειξη ότι τα δυαδικά αστέρια κινούνται γύρω από ένα κοινό κέντρο έλξης-βαρύτητας. Ο ίδιος ανακάλυψε σχεδόν 1000 διπλά αστέρια.

Οι ανακαλύψεις και οι παρατηρήσεις του Herschel είναι αναρίθμητες. Παρατήρησε ηλιακές κηλίδες και επιβεβαίωσε την αέρια φύση του Ήλιου. Ήταν ο πρώτος που επιβεβαίωσε ότι ο ήλιος δεν είναι πλανήτης σε στέρεα μορφή αλλά σε αέρια μορφή. Επίσης, εκτός από τον Ουρανό, ανακάλυψε και δύο δορυφόρους του, δύο δορυφόρους του Δία, τον έκτο και τον έβδομο δορυφόρο του Κρόνου ενώ μπόρεσε να υπολογίσει την περίοδο περιστροφής του Κρόνου και να μελετήσει την περιστροφική κίνηση και άλλων πλανητών.

Κατά τη διάρκεια των παρατηρήσεών του, ανακάλυψε ένα μεγάλο πλήθος αδύναμα φωτεινά τμημάτα (νεφελώματα) και με τρόπο μεθοδικό τα κατέγραψε συστηματικά σε ένα κατάλογο. Ο γιος του, John Herschel, χρησιμοποίησε τα όργανα του πατέρα του στη Νότια Αφρική και το 1864 δημοσίευσε ένα κατάλογο. Ο κατάλογος λεγόταν «Ο γενικός κατάλογος των νεφελωμάτων». Αξίζει να σημειωθεί ότι από τα 5097 αναγραφόμενα αντικείμενα, ο Sir William Herschel και ο γιος του είχαν ανακαλύψει τα 4630 (ποσοστό περίπου 91%).

Το Μάρτιο του 1781, ενώ παρατηρούσε τους πλανήτες με ένα κατοπτρικό τηλεσκόπιο 7 ιντσών, παρατήρησε ένα ασυνήθιστο αντικείμενο, το οποίο παρουσίαζε ένα σχήμα εκτεταμένου κύκλου. Αρχικά θεώρησε ότι είναι ένας επιπλέον κομήτης αλλά μετά από παρατηρήσεις μηνών, διαπίστωσε ότι η τροχιά του είναι σχεδόν κυκλική. Έτσι διαπίστωσε επίσης ότι δεν ήταν κομήτης αλλά ένας νέος ανεξερεύνητος πλανήτης. Έτσι ανακάλυψε τον 7ο πλανήτη του πλανητικού μας συστήματος και 3ο σε μέγεθος, μετά το Δία και τον Κρόνο. Ανακάλυψε τον πλανήτη Ουρανό. Αρχικά το όνομα που αποδόθηκε σε αυτόν τον πλανήτη ήταν «Georgium Sidus» (προς τιμήν του βασιλιά) ή «Herschel» (όπως συνηθιζόταν κάθε νέος πλανήτης να παίρνει το όνομα του ανθρώπου που το ανακάλυψε). Τελικά όμως, επικράτησε η ονομασία «Ουρανός», το όνομα του θεού των ουρανών στην αρχαία ελληνική μυθολογία.

Το Νοέμβριο του 1781, ο Sir William Herschel έλαβε πρόσκληση για το Λονδίνο από την κοινότητα «Royal Society» και παρέλαβε ένα μετάλλιο από τον ίδιο τον Sir Joseph Banks, πρόεδρο της κοινότητας. Στις 7 Δεκεμβρίου, ο Herschel εκλέχθηκε σαν μέλος της κοινότητας.

 

Το 1785 παρουσίασε επίσημα τη κυκλική θεωρία του αστρικού συστήματος, η οποία έρχεται σε αντίθεση με το σχήμα του δικού μας Γαλαξία. Ο Herschel πίστευε ότι όλα τα νεφελώματα είναι δέσμες αστεριών τα οποία ονόμασε «νησιώτικα νεφελώματα». Επίσης ανακάλυψε την υπέρυθρη ιδιότητα των ηλιακών ακτινών.

 

Για την αξιοσημείωτη προσφορά του στην εξέλιξη της επιστήμης της Αστρονομίας, ο Χέρσελ χρηματοδοτούνταν με το ποσό των 200 λιρών το χρόνο, ενώ ο βασιλιάς Γεώργιος ΙΙΙ του έδωσε τον τίτλο του Ιππότη και την ιδιότητα του «Αστρονόμου του Βασιλιά». Η χρηματοδότηση αυτή επέτρεψε πλέον στον Sir William Herschel να αφιερωθεί πλέον απερίσπαστος στην Αστρονομία

Τα όργανα που χρησιμοποίησε δεν ήταν εφοδιασμένα με οδηγούς ώρας (ρολογιού) για να ακολουθεί τον κινούμενο ουρανό και για το λόγο αυτό η μέθοδος που χρησιμοποιούσε ήταν να κατευθύνει το τηλεσκόπιο σε ένα σημείο στον μεσημβρινό κύκλο και να παρατηρεί τι περνούσε από το πεδίο παρατήρησής του. Οι παρατηρήσεις του αυτές πραγματοποιούνταν στην κορυφή μιας σκάλας, στη βάση της οποίας ήταν η αδερφή του Sir William, Caroline, η οποία κατέγραφε τις αξιοσημείωτες πληροφορίες και τη χρονική στιγμή παρατήρησης που της επισήμανε ο αδερφός της. Με τον τρόπο αυτό μπορούσε να παρατηρήσει μία λεπτή ζώνη του ουρανού από ανατολή σε δύση και έτσι όσο προχωρούσαν οι νύχτες μπορούσε να παρατηρήσει μία άλλη ζώνη του ουρανού μετακινώντας τη θέση του τηλεσκόπιου πιο ψηλά ή πιο χαμηλά σε σχέση με την προηγούμενη νύχτα. Έτσι ο Herschel, μαζί με την αδερφή του, μπόρεσαν να παρατηρήσουν όλο το πεδίο του ουρανού που ήταν ορατό από την Αγγλία, για πρώτη φορά.

 

Το 1820 ιδρύθηκε η Βασιλική Αστρονομική Κοινότητα και ο Herschel ανακηρύχθηκε αντιπρόεδρος την πρώτη χρονιά και πρόεδρος την επόμενη.

 

Το έργο του William Herschel υπήρξε αναμφισβήτητα πρωτοποριακό. Μόνο οι ανακαλύψεις και οι διαπιστώσεις του συντέλεσαν στην συνειδητοποίηση ότι το ηλιακό μας σύστημα είχε το διπλάσιο μέγεθος από εκείνο που θεωρούσαν την εποχή που έζησε. Υπήρξε ένα ανήσυχο πνεύμα το οποίο δεν μπορούσε να δεχτεί ότι το μέγεθος του ηλιακού συστήματος ήταν τόσο περιορισμένο και αφιέρωσε ένα μεγάλο μέρος της ζωής του για να καταγράψει όλα εκείνα που μπορούσε. Ήταν ο πρώτος άνθρωπος που υποστήριξε και απέδειξε ότι το ηλιακό μας σύστημα κινείται και συγκεκριμένα κινείται προς μία συγκεκριμένη κατεύθυνση.

 

Όταν βρέθηκε σε δεινή οικονομική θέση, δεν δείλιασε αλλά με τη δική του βούληση, κατασκεύασε ένα τηλεσκόπιο, παρέχοντας στην επιστήμη της Αστρονομίας μία σημαντική ώθηση στον τομέα της παρατήρησης.

 

Πέθανε στο Σλόου, στην Αγγλία στις 25 Αυγούστου 1822.


Βιβλιογραφία

- The Astronomical League
http://www.astroleague.org/al/obsclubs/herschel/fwhershs.html
by Peggy Taylor & Sara Saey

- Εγκυκλοπαίδεια Νέα Δομή

- The greek Astronomy Club
http://www.greekastronomy.gr/

- The Royal Astronomical Society
http://www.ras.org.uk/

- Biography of Friedrich Wilhelm Herschel
http://www.plicht.de/chris/06hersch.htm
by Chris Plicht