Εύα Πάλμερ

 
Η Εύα Πάλμερ, υπήρξε σύντροφος του γνωστού έλληνα ποιητή Άγγελου Σικελιανού. Η Εβελίνα Πάλμερ, καταγόταν από πλούσια και καλλιεργημένη οικογένεια, καθώς ο πατέρας της Κώρτλαντ Πάλμερ, είχε ιδρύσει προδρομικό σχολείο στη Νέα Υόρκη και τις ενέπνευσε τις αντιλήψεις που εφάρμοσε αμέσως και μόνη της, ξεκινώντας από την αυτοδιδαχή στα έργα του Πλάτωνα. Ο πατέρας της ήταν μια μεγαλόψυχη προσωπικότητα, πρωτοπόρος ανθρωπιστής και νεωτεριστής παιδαγωγός, τον οποίον έχασε, όταν η Εύα ήταν 14 ετών. Ήταν ιεραπόστολος της ειρήνης, οραματιστής ουτοπιστικών ιδεών, ιδεαλιστής στη σύλληψη του δικαίου, αλλά και προστάτης των αδικημένων, επαναστάτης, πράγματα παρεξηγημένα σε μια πουριτανική κοινωνία όπως ήταν η κοινωνία της Αμερικής και ιδίως της πολιτείας Μέιν.
 
Το ίδιο εμπνευστικός, επιβλητικός και η πηγή κάθε δημιουργικής ορμής ήταν για την Εύα και ο Σικελιανός. Έτσι, οι δυο αυτοί άνδρες στάθηκαν για αυτήν στηλοβάτες και εμπνευστικές πηγές της.

Ήταν μια Αμερικανίδα διανοούμενη, που συναντήθηκε για πρώτη φορά με την αδερφή του Σικελιανού, Πηνελόπη και το σύζυγό της Ραϊμόντ Ντάνκαν (αδερφό της γνωστής ιέρειας του χορού, Ισιδώρας Ντάνκαν), το 1905, στο Παρίσι. Εκεί η Πηνελόπη Σικελιανού, της διαβάζει νεανικά ποιήματα του αδερφού της, ποιήματα που δεν είχαν δει ακόμη το φως της δημοσιότητας. Ο αδερφικός ενθουσιασμός μεταδόθηκε στην ευφάνταστη ξένη, που με την αρχαιολατρεία και την καλλιτεχνική αγωγή της στο θέατρο και τη μουσική ήταν προετοιμασμένη να θαυμάσει τον θεόμορφο νέο. Κάποτε είχε πει για εκείνη την εποχή: « Κάποια μέρα περπατώντας στον κήπο μου με την Πηνελόπη, μου απήγγειλε ένα μικρό ποίημα στα ελληνικά, το οποίο κατόπιν μετέφρασε. Είπε ότι ήταν του αδερφού. Ο ήχος και το νόημα του ποιήματος με άγγιξαν, όπως και το πρώτο της τραγούδι. Ειδικά ένα για μια τρικυμία, με έκανε να ετοιμάσω τις βαλίτσες μου για την Ελλάδα. Ήθελα να δω τον αδερφό της Πηνελόπης, που παιδί ακόμα έγραφε τέτοια ποιήματα. Είπα στην Πηνελόπη ότι ήθελα να γνωρίσω τον αδερφό της και δεν ήθελα τίποτε άλλο. Τότε μου είπε ‘’Πάμε στην πατρίδα μου’’».

Έτσι, ακολούθησε το ζεύγος Ντάνκαν – Σικελιανού, στην Αθήνα, όπου έμειναν όλοι μαζί στο σπίτι των Ντάνκαν στον Υμμητό. Το ζεύγος Ντάνκαν ήταν δυο εκκεντρικοί αποστάτες του Παρισιού, που στράφηκαν στη φυσική ζωή, πρότειναν τον περιορισμό της πολυτέλειας και επεδίωξαν την απόλυτη αυτάρκεια. Η φιλοσοφία του Ντάνκαν στηρίχθηκε στο αξίωμα : «Ο καθένας να παράγει ό,τι έχει ανάγκη ή να έχει ανάγκη μόνο όσα είναι ικανός να παράγει». Αντλούσε την έμπνευσή του από την ελληνική αρχαιότητα. Στις ιδέες αυτές μυήθηκε σταδιακά και η Εύα, ακολουθώντας αυτήν την εναλλακτική προοπτική ζωής. Άρχισε να αναζητά την απολλώνεια και ιδεατή Ελλάδα μέσα στο ίδιο το φυσικό της τοπίο. Έτσι, αποφάσισε να εγκαταλείψει τα κομψά ευρωπαϊκά της ρούχα και να μετατραπεί σε ένα θηλυκό με πυρόξανθο δωρικό χιτώνα ίδιο χρώμα με τα μαλλιά της, όπως περιγράφουν εκείνοι που την γνώρισαν.

Στο σπίτι του Υμμητού, γνώρισε τον Άγγελο Σικελιανό, που της φάνηκε σαν τον αγγλοσαξωνικό Άδωνι, τον Σέλεϊ. Έτσι, αναπτύχθηκε ένα μεγάλο αίσθημα μεταξύ τους. Η Εύα ήταν 10 χρόνια μεγαλύτερη από τον Άγγελο. Μετακόμισε στο σπίτι των Σικελιανών στη Λευκάδα, όπου άρχισε να μαθαίνει την γλώσσα, την υφαντική, τη βαφτική, αλλά και την ελληνική παράδοση. Ο Άγγελος και η Εύα παντρεύτηκαν το 1907 στο Bar – Harbor της πολιτείας Μέιν των ΗΠΑ. Ενώθηκαν μέσω των κοινών ενδιαφερόντων τους: πίστευαν στη λυτρωτική δύναμη της τέχνης, γνώρισαν την μυθική παράδοση και επεδίωξαν τη συλλογή στοιχείων που να δηλώνουν την επιβίωση των πανάρχαιων θεσμών στη ζωή του λαού. Το 1909, απόκτησαν έναν γιο το Γλαύκο, που πήρε συμβολικά το όνομα του γιου του Απόλλωνα.

Η Εύα Πάλμερ, θρεμμένη με το κλασικό ελληνικό όραμα και με λαμπρές θεατρικές σπουδές στην Αμερική και στη Γαλλία, στάθηκε γερό στήριγμα για τον Άγγελο Σικελιανό. Τον βοήθησε με όλες της τις δυνάμεις, προσφέροντάς του άφθονα οικονομικά μέσα και απεριόριστη συμπαράσταση για να πραγματοποιήσει τις Δελφικές γιορτές (τις πρώτες το 1927 και τις δεύτερες το 1930). Ο Σικελιανός, σχεδίασε τους οραματισμούς του και μπόρεσε χάρη στο πάθος της Εύας Πάλμερ, που βαθιά τον πίστεψε και τον αγάπησε, να τους κάνει έργο.

Ο Σικελιανός, χάρη στη γυναίκα του, έμεινε απεριόριστος από βιοποριστικά προβλήματα. Με την Εύα εργάστηκε πυρετωδώς για την προετοιμασία των Δελφικών γιορτών, που ήταν ο βασικός παράγοντας στην υλοποίηση της Δελφικής ιδέας. Οι Δελφοί ήταν ένας τόπος που σημάδεψαν τη ζωή και το έργο του Σικελιανού και του χρησίμευσαν για την υλοποίηση των οραμάτων του. Η δελφική προσπάθεια αποσκοπούσε στη δημιουργία ενός παγκόσμιου πνευματικού πυρήνα επάνω στα αρχαία, μυστικά χώματα των Δελφών, στον ομφαλό της γης. Οι δελφικές γιορτές είχαν σαν κύριο στόχο την αναβίωση του αρχαίου δράματος. Ο Σικελιανός πρότεινε ένα σχήμα «συγκόλλησης» της ελληνικής ιστορίας με άξονα την ακτινοβολία του Δελφικού Ιερού. Επεδίωξε να αναβιώσει το «θρησκευτικό έρεισμα της αμφικτιονικής ιδέας», το οποίο στερούνταν η κατά τη γνώμη του τεχνοκρατική και ατελέσφορη Κοινωνία των Εθνών. Η εργασία τους αυτή καταλήγει στη διοργάνωση του 1927 των Δελφικών Γιορτών, όπου η Εύα αξιοποιεί την εργασία τόσων ετών. Τη βοηθούν και οι επαφές της με την υψηλή κοινωνία της Αθήνας και ιδιαίτερα με τις κυρίες του Λυκείου των Ελληνίδων, όπου έχει πρωτοπαρουσιάσει τις ιδέες της για τη «μόδα, το μαγαζί και την ελληνική μουσική εν Αθήναις». Κρατά τη Γραμματεία των γιορτών, οργανώνει την έκθεση χειροτεχνίας, σκηνοθετεί τις παραστάσεις των τραγωδιών, υφαίνει τα κουστούμια, διοργανώνει τους αθλητικούς αγώνες. Στις Γιορτές αναδεικνύεται μια γυναίκα σκηνοθέτιδα με προτάσεις σοβαρές για τη μουσική και τον χορό στο αρχαίο δράμα.

Το 1928, η Εύα ταξίδεψε στην Αμερική δίνοντας διαλέξεις και προπαγανδίζοντας έτσι τη συνέχιση της δελφικής προσπάθειας. Το Αύγουστο του 1933, η Εύα στην Αμερική έκλεισε ένα συμβόλαιο για παραστάσεις αρχαίου δράματος. Μετά από 5 χρόνια την ακολούθησε και ο γιος της Γλαύκος. Πρόθεσή της ήταν να μαζέψει χρήματα για τη συνέχιση των Δελφικών γιορτών. Ο Σικελιανός έδινε τακτικά πληροφορίες στον ελληνικό τύπο για τη δράση της Εύας στην Αμερική, για τις προσπάθειές της να ενισχυθεί και να διαδοθεί η Δελφική ιδέα και να προβληθεί γενικά το ελληνικό πνεύμα. Το 1939, ο Άγγελος από την Αθήνα, ζητά τη συγκατάθεση της Εύας για το δεσμό του με την Άννα Καραμάνη. Εκείνη του έδωσε την ευχή της. Ο Σικελιανός και η Άννα, παντρεύονται το 1940, με τη συγκατάθεση τόσο της Εύας, όσο και του γιατρού Καραμάνη, συζύγου της Άννας.
Η Εύα Πάλμερ, ήταν μια γυναίκα που αναζητούσε ένα νόημα στη ζωή της που να ξεπερνά τη φιλλανθρωπία ή τη στείρα αισθητική αναζήτηση. Αγάπησε την Ελλάδα, για «όσες μέρες ζήσει επάνω στη γη» και ο Σικελιανός αποτελούσε για αυτήν «ένα απρόσωπο κομμάτι της Ελλάδας». Είχε αναλάβει την υλική και ηθική υποστήριξη του συζύγου της. Η Εύα ανέλαβε την πρακτική εκτέλεση της «θεωρίας» του Σικελιανού. Μελέτησαν παραδείγματα άλλων ιστορικών λαών, Ινδών, Αιγυπτίων, Εβραίων, Ιαπώνων και ταυτόχρονα τα σύγχρονά τους εθνικά κινήματα. «Προσπαθώντας να αναδείξει τη συνέχεια της ελληνικής μυστικής παράδοσης.

Η Εύα Πάλμερ αγαπούσε πολύ τη βυζαντινή μουσική, η οποία θεωρούσε ότι «περιέχει μια μέθοδο που δεν δεσμεύει τον συνθέτη τον γυρεύοντα ακριβώς την κοσμική συγχρόνως και ελληνική βάση, δίνοντάς του την απέραντη ποικιλία ήχων και ρυθμών».
Την απασχολούσε σε βάθος η αρχαία ελληνική τραγωδία. «Η μορφή της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας και το σχήμα του αρχαίου ελληνικού θεάτρου είναι αξίες αιώνιες. Και η δραματική τέχνη εμπλουτίζεται όσο πλησιάζει αυτά τα πρότυπα και φτωχαίνει όσο απομακρύνεται από αυτά. Πιστεύω πως αυτές οι φόρμες είναι αιώνιες και οι αξίες που αντιπροσωπεύουν δεν περιορίζονται σε μια χώρα, μια γλώσσα ή ακόμη και ένα κλίμα». Αυτή της η άποψη, κλείνει τη θεωρία της για το αρχαίο ελληνικό θέατρο και αποδεικνύει αυτή τη μαγνητική δύναμη που ασκούσε επάνω της.

Αφού πέθανε ο Σικελιανός, η Εύα κατάφερε να έρθει στην Ελλάδα καταβεβλημένη, ένα χρόνο μετά το θάνατό του για να παρακολουθήσει ως θεατής τις φερόμενες ως «Τρίτες Δελφικές γιορτές». Έπαθε εγκεφαλικό παρακολουθώντας μια παράσταση που τη δυσαρέστησε και πέθανε λίγες μέρες μετά. Η κηδεία της έγινε δημοσία δαπάνη στη Μητρόπολη των Αθηνών και προκλήθηκε σύγχυση για μια ακόμη φορά, μια και δεν ήξεραν αν η Εύα ήταν χριστιανή ή Ρωμαιοκαθολική ή κομμουνίστρια και έτσι ο Αρχιεπίσκοπος αποσύρθηκε κι έβαλε τον εκπρόσωπό του να τελέσει τη λειτουργία. Το σώμα της μεταφέρθηκε στους Δελφούς, όπου οι χωριάτισσες την ξεπροβόδισαν με τα χορικά των Ωκεανίδων και της έβαλαν ένα ρόδι στη χούφτα. Είναι θαμμένη δίπλα στη μητέρα του Σικελιανού, ενώ ο Σικελιανός αναπαύεται στο Α’ νεκροταφείο Αθηνών.

Η Εύα έφυγε με αυτό το όραμα για το οποίο δούλεψε σε όλη της τη ζωή με τη μανία της Ιώς που, στην περιπλάνησή της, αναζητούσε την ανάστασή της, με την ιερότητα που έχει κάθε τέτοιο μένος και που οφείλουμε να υποκλινόμαστε.



ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

1. Περιοδικό «Ομπρέλα», εκδόσεις Παπαδήμα, τεύχος 54.
2. Περιοδικό «Αντί», εκτύπωση Λιθότυπ Α.Ε, τεύχος 749.
3. Επτά ημέρες της καθημερινής, Έλληνες ποιητές, εκδόσεις εφημερίδα Καθημερινή, τόμος ΝΓ.
4. Περιοδικό «ιστορία εικονογραφημένη», εκτύπωση Πάπυρος Πρες, τεύχος 78.