Ελισάβετ Ι - Βασίλισσα της Αγγλίας, 1533-1603 (Queen Elisabeth I)

 

Η Ελισάβετ Α’ της Αγγλίας (1533-1603) υπήρξε από τους πιο σημαντικούς Άγγλους μονάρχες, που κέρδισε το θαυμασμό και την πίστη όχι μόνο των συγχρόνων της, αλλά και των μεταγενέστερων. Κόρη του Ερρίκου Η’ Τυδόρ και της δεύτερης συζύγου του, της Άννας Μπόλεϋν (ήταν το 3ο παιδί), ανέβηκε στο θρόνο μετά τις σύντομες βασιλείες του ασθενικού ετεροθαλούς αδελφού της, Εδουάρδου Στ' και της μεγαλύτερης ετεροθαλούς αδελφής, της, Μαρίας Α’.

Γεννήθηκε στο Γκίνουιτς το 1533 και γνώρισε δύσκολα παιδικά χρόνια. Επειδή χαρακτηρίστηκε ως εξώγαμο, μεγάλωσε τα περισσότερα χρόνια μακριά από το παλάτι. Αν και προσπάθησαν να την αναμείξουν σε πολιτικές και θρησκευτικές δολοπλοκίες, η σωφροσύνη και η σύνεση που τη χαρακτήριζαν την επέτρεψε από το να θεωρηθεί συνένοχη στην προδοσία του Τόμας λόρδου Σέυμουρ, που σχεδίαζε να την παντρευτεί και να ανατρέψει τον αδελφό της Εδουάρδο Στ’, αλλά και κατά τη βασιλεία της αδερφής της Μαρίας, που την φυλάκισαν στον πύργο του Λονδίνου, με την κατηγορία ότι ήταν γνώστης της εξέγερσης του Σερ Τόμας Γουάιτ το 1554.

Όμως εκείνο που τη διέκρινε σε όλες σχεδόν τις προσωπικές και πολιτικές υποθέσεις της σε όλη της τη ζωή ήταν η συνήθειά της να δίνει αυτό που αργότερα ονόμασε «απόκριση χωρίς απάντηση» (answer answerless). Χρησιμοποιώντας λοιπόν αυτό το «διπλωματικό» θα λέγαμε τρόπο τακτικής, κατάφερνε να ελίσσεται, να ξεφεύγει από τυχόν δύσκολες καταστάσεις και να πετυχαίνει πράγματα με έμμεσο μεν αλλά με πολύ έξυπνο και αποτελεσματικό τρόπο. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που χαρακτηρίστηκε ως μία αρχηγός κράτους (αν και μονάρχης) οξυδερκής, διορατική, πολύ ενεργητική, θαρραλέα, αρκετά γενναιόδωροη και ικανή να εμπνεύσει ενθουσιασμούς κι εμπιστοσύνη στο λαό της.

Το γεγονός ότι και η Μαρία Α' προσπάθησε να επαναφέρει τον καθολικισμό στην Αγγλία (μετά την κατάργησή του και την ίδρυση της Αγγλικανικής Εκκλησίας επί του πατέρα της, Ερρίκου 8ου) αλλά και ο μη αποδεκτός εκ μέρους των Άγγλων γάμος της με το βασιλιά της Ισπανίας Β’, είχε ως αποτέλεσμα την άνοδο στο θρόνο της Ελισάβετ, η οποία έγινε αποδεκτή από τον αγγλικό λαό με μεγάλη χαρά κι ανακούφιση. Η πιο σημαντική επιτυχία της ήταν ότι κατάφερε να μετατρέψει την αρχική καλή διάθεση και συμπάθεια σε ένα μόνιμο σεβασμό, αφοσίωση και υπηρεσία των υπηκόων της.

Το 1558, μετά το θάνατο της Μαρίας, ανέβηκε στο θρόνο, καθιερώνοντας νομοθετικά την αγγλικανική εκκλησία, χωρίς να επιδιώκει την εξόντωση του καθολικισμού, προσπαθώντας έτσι να ρυθμίσει τα θρησκευτικά θέματα και να εξομαλύνει τις θρησκευτικές διαμάχες που οργίαζαν εκείνη την εποχή στην Ευρώπη. Λόγω του ισχυρότατου εθνικού αισθήματός της, προσπάθησε να υψωθεί πάνω από την κομματική πολιτική των δύο τελευταίων βασιλειών, για να αποκαταστήσει τη θρησκεία, ικανοποιώντας εν μέρει τους προτεστάντες και διατηρώντας από την άλλη πλευρά αρκετά παλιά τυπικά, ώστε να ενθαρρύνει τους οπαδούς των παλιών πεποιθήσεων. Η Ελισάβετ μπορούσε να υπερηφανεύεται για το φιλελευθερισμό της, εφόσον παραχωρούσε στους υπηκόους της αυτό που η ίδια ονόμαζε «ελευθερία συνειδήσεως», ως το δικαίωμα να σκέφτεται και να πιστεύει ο καθένας ό,τι θέλει.

Η μακροχρόνια βασιλεία της σηματοδοτεί τη στροφή που υπέστη η Αγγλία κατά το 16ο αι.. μ.Χ. Δύο κεντρικά σημεία χαρακτηρίζουν αυτή την περίοδο:
α) η κορύφωση του απολυταρχικού κράτους, εφόσον ανέλαβε με πυγμή τα ηνία του κράτους και
β) η έναρξη των διαδικασιών που έκαναν την Αγγλία ικανή να πυροδοτήσει τη βιομηχανική επανάσταση αλλά και την κατέστησαν ως τη μεγαλύτερη αποικιοκρατική δύναμη στον κόσμο, εφόσον μέσα από τη μεταρρύθμιση ανύψωσε το ρόλο των τάξεων του πληθυσμού που ασχολούνταν με τη θάλασσα, με συνέπεια τη βελτίωση της στρατιωτικής τεχνικής, την ενίσχυση της ποσότητας του στόλου, αλλά και τη συσσώρευση πλούτου μέσω του αποικιοκρατικού της εμπορίου.

Το άρτιο ναυτικό πρόγραμμα που είχε ακολουθήσει θεωρούνταν από τους σύγχρονούς της ιστορικούς ως ένα από τα επιτεύγματα της βασιλείας της. Η ήττα της Ισπανικής Αρμάδας αποτέλεσε μία από τις πιο αποφασιστικές ναυμαχίες της ιστορίας. Μετά την είδηση της αγγλικής νίκης εκφώνησε ένα λόγο που δήλωνε την απόλυτη ταύτιση με το λαό της, καθώς και το γεγονός ότι είχε έρθει για να ζήσει και να πεθάνει μαζί του και ότι ήταν πολύ υπερήφανη που ήταν βασίλισσά του. Συγκεκριμένα, μεταξύ άλλων, είπε: «Έχω το σώμα μιας αδύναμης και ανίσχυρης γυναίκας, αλλά την καρδιά και το πνεύμα ενός βασιλιά, και μάλιστα βασιλιά της Αγγλίας, και θεωρώ ότι είναι άξιος βαθιάς περιφρόνησης όποιος ηγεμόνας της Ευρώπης θα αποτολμήσει να εισβάλλει στα σύνορα της επικράτειάς μου».

Η Ελισάβετ υπήρξε μια γοητευτική γυναίκα με εντυπωσιακή εμφάνιση, εφόσον αγαπούσε πολύ τα φορέματα και τους πολύτιμους λίθους. Ήταν πολύ μορφωμένη, μιλούσε άλλες 5 γλώσσες (Λατινικά, Γαλλικά, Ισπανικά, Ιταλικά και Φλαμανδικά), ήταν πολύ καλή μουσικός και είχε άριστο γραφικό χαρακτήρα. Επίσης διακρινόταν για τη μεγάλη ικανότητα που είχε να διακρίνει τις δυνατότητες και το χαρακτήρα των ανθρώπων, γεγονός που τη βοήθησε στην επιλογή σωστών κι έμπιστων ατόμων που είχε δίπλα της. Αν και περιστοιχιζόταν από πολλούς άντρες, όπως π.χ. τον Σερ Κρίστοφερ Χάτον, τον Σερ Γουόλτερ Ράλι και κυρίως το λόρδο Ρόμπερτ Ντάνελυ, η φιλία μαζί τους ήταν καθαρά ρομαντική. Δεν παντρεύτηκε ποτέ, ούτε έκανε παιδιά. Δίκαια λοιπόν αποκαλέστηκε «Παρθένος Βασίλισσα - Virgin Queen».

Τα 45 χρόνια βασιλείας της συμπίπτουν με την Αγγλική Αναγέννηση. Προώθησε τις τέχνες και τα γράμματα με την παρουσία μεγάλων δημιουργών, όπως του Μάρλοου, του Σπένσερ, του Βάκωνα και του Σαίξπηρ. Τα Αγγλικά Πανεπιστήμια, έπειτα από την προηγούμενη παρακμή τους (1530-1560), αναγεννήθηκαν και εγκαινιάστηκε το Βασιλικό Χρηματιστήριο από τον Οικονομολόγο Τόμας Γκρέσαμ, το 1571.

Η Ελισάβετ με την αυστηρή οικονομία της συνέβαλε στην οικονομική ανεξαρτησία του στέμματος. Η μεγάλη αντίθεσή της στη διεξαγωγή πολέμων οδήγησε στην ανάπτυξη του πλούτου και γενικότερα στην εσωτερική ανάπτυξη κι ευμάρεια.

Αν και από κάποιους ιστορικούς χαρακτηρίστηκε ως ένας αρχηγός αρκετά ψυχρός, τραχύς, με έλλειψη αισθηματικότητας, γλυκύτητας, και με μεγάλη ματαιοδοξία, παρόλα αυτά μετά το 1588 η φήμη της στην Ευρώπη πήρε θρυλικές διαστάσεις και ο Γάλλος πρέσβης στην Αγγλία το 1597 θα αναφέρει ότι «είναι μια πολύ μεγάλη βασίλισσα, που γνωρίζει τα πάντα».

Το σημαντικότερο όμως επίτευγμά της ήταν η μεγάλη αγάπη, αφοσίωση και υπηρεσία που έδειξε στο λαό της, καταργώντας κάθε παρέμβαση μεταξύ κράτους κι ατόμου, εισπράττοντας έτσι το σεβασμό και την υποστήριξη των υπηκόων της σε μια σχέση καθαρά αμφίδρομη και ουσιαστική.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Εγκυκλοπαίδεια «Papyrous Larouse», Τόμος 24, σελ. 14-17
2. Εγκυκλοπαίδεια «Υδρόγειος», Τόμος 24, σελ 61-62
3. Εγκυκλοπαίδεια «Γενική Ιστορία Εθνών», Ιστορία της Αγγλίας, Τυπογραφικά Καταστήματα αδελφών Γεράρδων, Αθήνα 1934, σελ 16-29
4. Elisabetta d' Inghilterra, Eucardio Momigliano, Εκδόσεις Edizioni Cortaccio, Μιλάνο
5. Queen Elizabeth1, Εκδόσεις R & R Clark Ltd, Edinburgh